Miałam przyjemność wygłosić 10 października 2025 roku wykład inauguracyjny z okazji jubileuszowej, 20. edycji Akademii Dziedzictwa w Międzynarodowym Centrum Kultury (MCK) w Krakowie. Wykład zgromadził wielu znakomitych gości, wśród nich założycieli i dyrekcję Akademii i MCK, rektorów uczelni krakowskich, przedstawicieli instytucji kultury, absolwentów i nowych słuchaczy Akademii Dziedzictwa. Wykład nosił tytuł Kto dziedziczy dziedzictwo? Niewidzialni dziedzice, algorytmy i bezpieczeństwo w świecie dziedzictwa niematerialnego.

Punktem wyjścia była refleksja nad samą definicją dziedzictwa niematerialnego z Konwencji UNESCO z 2003 roku - jako zjawiska dynamicznego, zakorzenionego w relacjach między-wspólnotowych i przekazie międzypokoleniowym. To właśnie ta dynamika sprawia, że niematerialne dziedzictwo staje się jednym z największych wyzwań dla współczesnych, często zbyt sztywnych, państwo- i ekspertocentrycznych systemów jego ochrony.

Podczas wykładu omówione zostały trzy współczesne zjawiskach polityki dziedzictwa: 1️⃣ Niewidzialni dziedzice – wspólnoty i aktorzy (także nie-ludzcy, więcej-niż-ludzcy), którzy nie mieszczą się w konwencyjnych ramach „dziedziców”, a mimo to są kluczowi dla trwania tradycji. 2️⃣ Algorytmizacja wiedzy o dziedzictwie – rola sztucznej inteligencji i „big techów” w tworzeniu i filtrowaniu narracji o niematerialnym dziedzictwie oraz o tym, czy AI może już współkształtować kulturę. 3️⃣ Sekurytyzacja dziedzictwa – gdy tradycje stają się zasobem strategicznym i elementem tożsamości, której trzeba „bronić” w kontekście globalnych i hybrydowych zagrożeń.

👉 W perspektywie jubileuszu 20-lecia Akademii Dziedzictwa MCK celem wykładu była nie tylko diagnoza, ale i zaproszenie do ponownego przemyślenia tego, dla kogo, przez kogo i w jakim celu chronimy dziś nasze tradycje – w świecie globalnego niepokoju, w którym granice między kulturą, technologią i bezpieczeństwem są coraz bardziej płynne i problematyczne.